Newmag.am-ը գրում է.
Կա արձաններ կագնեցնելու ժամանակը, և կա արձանները կործանելու ժամանակը: «Նվագախմբի տղաների» համար արձանախումբ չկանգնեցրեցին 1960-ին: «Արարատ» թիմի տղաների համար արձանախումբ չկանգնեցրեցին 1973-ին: Ղարաբաղ կոմիտեի տղաների համար արձանախումբ չկանգնեցրեցին 1988-ին: Անարդար է: «Տղամարդիկ» ֆիլմի հերոսներն ունե՞ն արձան: Ունեն: Զիվան Գասպարյանն ու ընկերնե՞րը` նույնպես: Նույնիսկ անհայտ նարդիստն է արձանացել` խաղընկերոջ սպասումով:
Քաղաքային արձանները սկսել են ընկալվել որպես «պոստեր», որը կինոթատրոններում դրվում է բլոկբաստերների պրեմիերաներին` հետը նկարվելու համար: Բայց պոստերը կարտոնից է, իսկ հուշարձանը` մետաղից:
Պոստերը պրեմիերայից հետո հանվում է, հուշարձանը` մնում հավերժ: Հավե՞րժ:
Վերջին շրջանում 2 «դասական գործ» հանձնվեց հանրության դատին: Մի գործով «նստած է» Մարշալ Բաբաջանյանը, մյուսով` թիկունքը Հայաստանի պատմությանը դարձրած` Գարեգին Նժդեհը: Քիչ էր մնում Միկոյանն էլ անցներ նույն «գործով», բայց լավ պլստաց: Մայրաքաղաքային հանրությունն էլ չորս կողմից ուսումնասիրում է նորակերտներին: Էսթետները քննարկում են դրանց գեղագիտական արժեքը, մերկանտիլները` իրական արժեքը:
Հին Հռոմում և Հին Հունաստանում արձաններ կանգնեցնում էին կուռքերին և աստվածներին, զորավարներին ու փիլիսոփաներին, քրմերին ու տիրակալներին: Անտիկ աշխարհում ամենակարևորը կատարյալ ֆորման էր ու ակադեմիական համաչափությունը:
ԽՍՀՄ-ում արձանագործությունը նույնպես գաղափարական էր, մոնումենտալ ու եկամտաբեր:
Քանդակեցիր Լենինին` կդառնաս Լենինյան մրցանակի դափնեկիր: Քանդակեցիր Ստալինին` Սատլինյան մրցանակի կարժանանաս: Վատ ստացվեց` հայդե Սիբիր: Սոցբնակավայրում հայտնվելու համար արձանը երկար ճանապարհ էր անցնում. Կենտկոմը որոշում էր, քաղկոմը` հաստատում, գեղխորհուրդը` թույլատրում, պարտակտիվը` հավանություն տալիս:
Հիմա անհասկանալի է, թե ով է որոշում: Ավելի ճիշտ` անհասկանալի է, թե ինչպես է մերժվում այն, ինչը համարվում է անարժան: Ֆորմալ առումով համայնքային իշխանությանն է վերապահված որոշում կայացնելու գործառույթը: Բայց մի՞թե դա բավարար է: Արձանի գնահատման որևէ մասնագիտական մարմին կա՞: Ոչ: Կան պարզապես արձանագործի մտերիմներ, որոնք միշտ հավանում են նրա գործերը, և կան չարակամներ, որոնք միշտ փնովում են նրա գործերը:
Ամբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այստեղ