Newmag-ը գրում է.Սպանել միայն նրա համար, որ դիմացինիդ
հագին քո համազգեստից չէ․․․
1
Ցուրտն ահաբեկում էր, ցուրտը ճնշում էր, ցուրտն իր քամին էր ուղարկում ամեն փողոց ու բակ, ամեն շքամուտք ու ամեն կայարան, գնացքի ամեն վագոն ու կանգառի ամեն անկյուն, ամենուր ցուրտ էր, ամենուր ջերմության կարիք կար․ մարդկանց սրտերը ջերմություն էին փափագում, մարդկանց պակասում էր թեժություն, կիրք, կրակ, մարդկանց նաև ամենապարզ մարդկային անկեղծություն ու հանգստություն, անդորր ու սեր էր պակասում։
1941 թվականի նոյեմբերն էր։ Ձմռան շունչը զգացվեց սպասվածից ավելի վաղ՝ մարդկանց ստիպելով արագացնել վառելիքի պաշարի կուտակումը․ համատարած թանկացումներն ավելի էին դժվարեցնում մարդկանց՝ առանց այդ էլ անհուսալի դրությունը․ հիշեցնենք պատճառը՝ պատերազմ էր աշխարհում, ավելի կոնկրետ՝ արնախմության մրցավազք, սպանդի ու տանջանքի ցուցահանդես, դաժանության համեմատականներ, գերիշխանության մոլուցք։ Պետք էր սպանել, ամենուր ու ամենքին՝ ով չէր կրում քո համազգեստից։ Սպանել միայն նրա համար, որ դիմացինիդ համազգեստը ուրիշ է՝ ձևով, գույնով, տեսքով․․․ «X» քաղաքի փողոցներում օր-օրի նվազում էր շարժը, պակասում աղմուկը, կենսական շատ քիչ հատկանիշներ էին օրվա ընթացքում փաստում, թե քաղաքն, այնուամենայնիվ, անմարդաբնակ չէ։ Քաղաքը կորցրել էր նախկին անհոգ տեսքը, քաղաքը կտրվել էր աշխարհից՝ շնորհիվ քաղաքակիրթ աշխարհի բարբարոսության։ Սակայն երբեմն տեղ-տեղ հանդիպող ու ցածրաձայն զրուցող մարդկանց, բացի համաքաղաքացիության փաստից, կապում էր մեկ ընդհանուր մտահոգություն՝ Drang nach Osten-ի կասեցումը, երկրի փրկությունը, որի հույսերը, գնալով, ավելի անիրատեսական էին թվում։ Սովետական աթեիստական դաստիարակություն տվող դպրոցներում կրթված խորհրդահայ մայրերի ու նրանց արժանի զավակների շուրթերն ակամա ու ծածուկ «Հայր մեր» էին արտաբերում, սակայն առանձնակի ուշադրության էին արժանանում քաղաքում եզակի հանդիպող արական սեռի անձինք՝ հիմնականում կես դարից ավելի կամ երկու տասնամյակից պակաս ապրած տղամարդիկ։ Առաջիններն ավելի քիչ էին, սակայն նրանցից ոմանց աչքերն ուղղակի հավիտենական թախիծ էին արտահայտում․ նրանք եղեռնից փրկված սերնդից էին, իսկ երկրորդներն ուղղակի դեռ չէին հասցրել ճաշակել կյանքի բարիքները, սակայն վտանգված էին դժվարությունների հորձանուտի մեջ ընկնելու, «За родину»՝ ռազմաճակատ մեկնելու։ Ստալինյան բռնություններն ուղղակի հանգեցրին նրան, որ Եվրոպան ջախջախած Ֆյուրերի սուրն ուղղակիորեն կախվեց Խորհրդային միության վրա, հասնելով նույնիսկ կայսրության հարավային շրջաններ։ Փրկության հույսի նշույլներ ստեղծվեցին միայն սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին անգլո-ամերիկյան ուժերի՝ Խորհրդային կայսրությանը սատարելով, սակայն աշխարհի երկրորդ կայսրության ճակատագիրը(առաջինը Բրիտանականն էր) դեռևս անորոշ էր․․․
Գուցե երկար էր պատմական մեկնարկը, սակայն հարկ էր ներկայացնել այն շրջանը, երբ տեղի են ունեցել ներկայացվելիք իրադարձությունները։
Նոյեմբերի ձյունն աստիճանաբար ծածկում էր շենքի տանիքները, որոնց վրա տեղ-տեղ երևում էին անհանգիստ կատուների ոտնահետքերը․ թվում էր՝ նրանք էլ էին մտահոգված վաղվա օրով։ Որոշ տների պատուհաններց դուրս ցցված խողովակներց դուրս էին մղվում վառարանային սև ծխի թույլ շերտեր, որոնք, պայքարելով ներքև շտապող ձյան փաթիլների հետ, ցնդում էին օդում։ Երեկոյան օդն ավելի էր սառեցնում, եղանակն էլ մարդկային վայրագության դեմ էր բողոքում։ Մթնշաղի հետ շենքերի լուսամուտներից միայն տեղ-տեղ երևում էին լույսի աղոտ շերտեր, փողոցներում թափառում էին անպետք ու անտեր շները՝ անհանգստացնելով ուշ ժամերին կամա թե ակամա փողոցում հայտնված միայնակ մարդկանց։
Ամբողջական հոդվածը կարող եք կարդալ այստեղ:
