Թուրքիան ի վերջո ճանաչելու է Հայոց ցեղասպանությունը. թուրք պատմաբան

1in.am-ը գրում է.

Ֆանատիզմի դեմ պետք է դուրս բերել երկխոսության լեզուն. այս համոզմամբ են Հայաստան եկել հայ-թուրքական կլոր սեղանի մասնակից թուրք քաղաքական գործիչներն ու պատմաբանները: Ապրիլի 23-ին լրագրողների հետ հանդիպմանը նրանք նշեցին , որ պատրաստվում են գնալ Ծիծեռնակաբերդ: 

Արևմտահայոց ազգային համագումարի խորհրդի անդամ Սևակ Արծրունին նշեց, որ սա հրապարակային առաջին երկխոսության փորձն է: «Այս մարդկանց հետ փորձելու ենք բացել արևմտահայոց պահանջները: Թուրքիայում սա փակ թեմա է, թեև շատ է խոսվել հասարակության մեջ: Ի գիտություն իրենց պետության` նրանք մեզ հետ կխոսեն մեր իրավունքների մասին»,- ասաց նա: 

Գրող, հրապարակախոս Ադնան Գենջի խոսքով` փաստ է, որ 100 տարի առաջ հայության դեմ Ցեղասպանություն է իրագործվել: Ցեղասպանության հարցին, ըստ բանախոսի, հատկապես թուրք ժողովուրդը, հասարակությունը տեղյակ չէր, վերջին 20 – 30 տարիներին միայն կարողացան այս մասին խոսել: «Որքան էլ ակադեմիական շրջանակները տեղյակ լինեին, օրակարգում չկար նման բան, հետևաբար չէր կարելի Ցեղասպանության մասին խոսել: Քաղաքական կուսակցությունները ևս մինչև Դինքի սպանությունն այդքան բծախնդիր չէին, սպանությունից հետո սկսեցին բացահայտ խոսել այդ մասին, հետևաբար այս զարգացումներից հետո մենք քաղաքական օրակարգային դարձրինք այս հարցը»,- ասաց նա: 

Հրապարակախոսը համաձայն է, որ Քեսաբում տիրող իրավիճակին թուրքական պետությունն իր անմիջական մասնակցությունն ունի: «Ընդունելի է, այսօր Քեսաբում իրավիճակ կա, ուր Թուրքիո կառավարությունն ունի իր ներդրումը: 100 տարի հետո նոր տեղահանություն են ապրում հայերը, արդեն մի մասը տեղափոխվել է միակ հայկական գյուղ, մենք բարի կեցություն ենք մաղթել իրենց: Ժխտողական քաղաքականությունը մինչ օրս շարունակվող պետական քաղաքականություն է, անգամ կրթական համակարգ է մտել, հայեր, հույները կարծես օտարերկրացի են»,- ասաց նա: 

Գենջը նշեց, որ իրենք ցեղասպանության գիտակցման առումով վերջին տարիներին ապրիլքսանչորսյան ոգեկոչումներ են իրականացնում, որպեսզի հանրությունն ավելի տեղյակ դառնա, այս տարի մասնակցում են նաև սփյուռքահայ քաղաքական գործիչներ: 

Քաղաքական գործիչ, նախկին երեսփոխան Ուֆուք Ուրասը նկատեց` ձեռքերն իրար են մեկնում, և կարևոր է, որ օդում չմնան այդ ձեռքերը: Ուրասի խոսքով` իրենց համար ապրիլի 24-ը տարվա մի օրը չէ սոսկ: Սահմանների բացման համար, ըստ նրա, նախ պետք է ուղեղների սահմանները բացվեն: 

«Արևմտահայությունը կրկին պետք է ստանա իր քաղաքացիության իրավունքը Թուրքիայի ներսում: Մենք պիտի ԱԳՆ-ում զեկուցենք այս այցի, կլոր սեղանի արդյունքների մասին: Մաղթում եմ, որ երկու երկրների խորհրդարանները բարեկամական խումբ կազմեն: Դինքի սպանությունից հետո, «Հայեր, ներեք մեզ» կոչերից հետո թուրք երիտասարդությունը փոխել է իր կարծիքը: Երբ Աբդուլլահ Գյուլը եկավ Հայաստան, ես նրան ուղեկցող միակ պատգամավորն էի: Դինքը միակ անձն էր, ով ասել էր` մենք պետք է իրար բժիշկները լինենք»,- ասաց նա:

ԱԺ պատգամավոր Արագած Ախոյանը նկատեց` թող տպավորություն չստեղծվի, թե այնտեղ` Թուրքիայում, ամեն ինչ կարգին է. սա քաղաքացիական հասարակությունների երկխոսություն է, որ կատարված հսկայական աշխատանքի արդյունք է: «Դինքի սպանության 7-րդ տարելիցին մենք հրապարակեցինք այն թուրքերի անունները, ովքեր իրենց ձայնը բարձրացրին, որ շատ քիչ կապ կարող է ունենալ պետական քաղաքականության հետ: Այստեղ կարևորը երկխոսության լեզուն է: Մենք կարծում ենք` ինչքան հաստ, ամուր, բարձր լինի պատը, այնքան ապահով ենք, բայց դա սխալ է»,- ասաց նա:

Կլոր սեղանի մասնակից, պատմաբան, Կանաչների կուսակցության անդամ Բյուլենտ Բիլմեզը նշեց, որ ակնկալելի է` իրենց երկրում այս քայլերը դժգոհության առիթ կարող են դառնալ: «Թուրքիայում կան ծայրահեղ շրջանակներ, կարող են այդպիսիք սփյուռքահայության մեջ էլ լինել: Տարբեր տեսակետներ կան, ես, իբրև պատմաբան, կուսակցական, գտնում եմ, որ ժխտողական քաղաքականությունը պիտի փոխվի, ազատատենչ մթնոլորտ ստեղծվի: Անշուշտ, քաղաքական մոտեցման հետ միասին, անհատների, քաղաքական գործիչների վրա սա մեծ պատասխանատվություն է. չպետք է մարդկության դեմ հանցանքը քաղաքական շահերի գործիք դառնա»,- ասաց նա` հավելելով, որ Ցեղասպանությունը փաստ է, որ ընդունել է արդեն իրենց կուսակցությունը: 

Թուրքիայի կողմից Ցեղասպանության ճանաչման հավանականությանն անդրադառնալով` Բիլմեզը նշեց, որ դա սպասելի է: «Կարծում եմ` այո, Թուրքիան ի վերջո ճանաչելու է Հայոց ցեղասպանությունը: Ես, իբրև պատմաբան, այդ ուղղությամբ աշխատում եմ, որ սխալները չկրկնենք, անցյալի սխալները պետք է սրբագրվեն»,- ասաց նա: